Eleştirel düşünme, bireyin karşılaştığı olaylara, durumlara veya bilgilere yüzeysel yaklaşmak yerine analiz ederek, sorgulayarak ve akıl süzgecinden geçirerek değerlendirme yapmasıdır. Bu beceri, çocukların sağlıklı kararlar vermesi, problem çözme yeteneklerinin gelişmesi ve bağımsız düşünce yapısı kazanması açısından son derece önemlidir.
Eğitim Sisteminin Sınırlılıkları
Ne yazık ki mevcut eğitim sistemi, çocuklara eleştirel düşünme becerisi kazandırmakta yetersiz kalmaktadır. Öğretmenler, yoğun müfredat baskısı nedeniyle yaratıcı düşünme etkinliklerine yeterince yer verememekte, bu da öğrencilerin sadece ezbere dayalı bilgiyle yetinmesine neden olmaktadır. Ezberci eğitim anlayışı, çocukların öğrendikleri bilgileri gerçek yaşamda nasıl kullanacaklarını sorgulamalarını da engellemektedir.
Eleştirel Düşünme Neden Gereklidir?
Eleştirel düşünen çocuklar:
-
Olaylara farklı bakış açılarıyla yaklaşabilir.
-
Bilgileri yorumlayabilir ve kendi çıkarımlarını yapabilir.
-
Sorgulayıcı bireyler haline gelir.
-
Problem çözme yollarını öğrenerek pratik yaşamda doğru kararlar verebilir.
Dünyada başarılı bireylerin çoğunda görülen ortak özelliklerden biri de eleştirel düşünceye sahip olmaları ve duygusal zekalarının yüksek olmasıdır. Bu iki kavram birbirini tamamlar. Eleştirel düşünen birey, aynı zamanda kendi duygularını ve başkalarının duygularını analiz etme yetisine de sahiptir.
Gelişim Sürecinde Eleştirel Düşünmenin Rolü
Erikson’un psikososyal gelişim kuramına göre 11-17 yaş aralığı, kimlik gelişiminin yoğun yaşandığı dönemdir. Bu dönemde bireylerin düşüncelerini özgürce ifade edebilmesi, sorgulama hakkına sahip olması ve fikirlerine değer verilmesi, eleştirel düşünme becerilerinin temellerini oluşturur.
Bu beceriyi kazanan gençler:
-
Kendi kararlarını akılcı biçimde savunabilir.
-
Niçin ve nasıl düşündüğünün farkında olur.
-
Sadece kendi düşüncesine değil, başkalarının görüşlerine de saygı duyar.
Ailelerin Rolü Nedir?
Aileler, çocuklarının eleştirel düşünme becerilerini destekleyici sorular sorarak bu sürece katkı sağlayabilir. İşte ebeveynlerin sorabileceği bazı örnek sorular:
-
Bu ödevin amacı nedir?
-
Kısa ve uzun vadeli hedeflerin neler?
-
Bu bilgileri nasıl yorumluyorsun?
-
Bu konudaki düşüncen nedir?
-
Bu kararın hayatına etkisi ne olabilir?
-
Bu kitap/film sana hangi fikirleri düşündürdü?
-
Bu olay hangi bakış açısıyla yorumlanmış olabilir?
Bu tür sorularla çocuklar:
-
Düşüncelerinin amacını fark eder.
-
Düşünme alışkanlıklarını geliştirir.
-
Bilgiler arasında bağ kurmayı öğrenir.
-
Kendi kararlarını oluşturma ve savunma pratiği yapar.
Eleştirel Düşünme Bir Süreçtir
Eleştirel düşünme becerisi kazanmak, zaman isteyen ve desteklenmesi gereken bir süreçtir. Ailelerin, çocuklarına düşünme ve sorgulama alanı tanıması, onların fikirlerini dinlemesi ve değer vermesi bu süreci hızlandırır. Ezberci sistemin ötesine geçerek, çocukların kendi fikirlerini oluşturmasına ve ifade etmesine fırsat tanıyan ortamlar hazırlanmalıdır.
